ظرفیت‌های پنهان شهرها باید به فرصت‌های اقتصادی تبدیل شوند
به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موج‌رسا»؛ مدیریت شهری یکی از مهم‌ترین ارکان توسعه پایدار شهرهاست که موفقیت آن به میزان مشارکت شهروندان، عملکرد شوراهای اسلامی شهر و توانایی مدیران در شناسایی و بهره‌گیری از ظرفیت‌های اقتصادی بستگی دارد. در شرایطی که شهرها برای جذب سرمایه‌گذار، توسعه گردشگری، ایجاد اشتغال و افزایش درآمدهای پایدار با یکدیگر رقابت می‌کنند، توجه به مزیت‌های رقابتی و بالفعل کردن ظرفیت‌های پنهان شهری ضرورتی انکارناپذیر است.
بیشتر بخوانید
ضرورت تدوین اطلس سرمایه‌گذاری شهری
محسن برجی، کارشناس ارشد مدیریت شهری در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موج‌رسا»؛ گفت: برای تصمیم‌گیری درباره نوع سرمایه‌گذاری‌های موردنیاز در یک شهر، نخستین گام شناسایی و ارزیابی ظرفیت‌های اقتصادی، مزیت‌های رقابتی، دارایی‌های شهری و ریسک‌های سرمایه‌گذاری است و این فرآیند نیازمند ابزارهای تخصصی و اطلاعات دقیق است.
وی با بیان اینکه تدوین اطلس سرمایه‌گذاری شهری یکی از ابزارهای اصلی برای شناسایی و هدایت فرصت‌های اقتصادی است، افزود: پیش از هرگونه برنامه‌ریزی برای جذب سرمایه‌گذار، باید شناخت دقیقی از وضعیت اقتصادی و اجتماعی شهر داشته باشیم. شاخص‌هایی مانند میزان درآمد شهروندان، قدرت خرید، وضعیت اشتغال، تقاضای بازار، دسترسی به زیرساخت‌هایی نظیر آب، برق و گاز، وضعیت مالکیت و کاربری زمین و فرآیند صدور مجوزها از جمله مواردی هستند که باید بررسی شوند.
کارشناس ارشد مدیریت شهری خاطرنشان کرد: موضوعاتی مانند مشارکت مردم، سرمایه اجتماعی، امنیت سرمایه‌گذاری، پذیرش اجتماعی پروژه‌ها، کیفیت هوا، منابع آبی، محدودیت‌های زیست‌محیطی و ظرفیت اکولوژیک شهر نیز اهمیت زیادی دارند. همچنین موقعیت جغرافیایی، ظرفیت‌های گردشگری، صنایع بومی، فناوری‌های موجود و دسترسی به بازارهای هدف از عوامل تعیین‌کننده در انتخاب نوع سرمایه‌گذاری هستند.
برجی با اشاره به مفهوم اطلس سرمایه‌گذاری شهری اظهار کرد: اطلس سرمایه‌گذاری شهری یک سامانه مکانی و تحلیلی برای شناسایی، ارزیابی، اولویت‌بندی و معرفی فرصت‌های سرمایه‌گذاری در سطح شهر است و نباید آن را صرفاً نقشه‌ای از زمین‌های قابل واگذاری دانست؛ بلکه این اطلس مجموعه‌ای از اطلاعات اقتصادی، اجتماعی، حقوقی، کالبدی و زیرساختی شهر را در اختیار مدیران و سرمایه‌گذاران قرار می‌دهد.
وی ادامه داد: برای تدوین این اطلس، ابتدا باید دارایی‌ها و ظرفیت‌های شهری شناسایی شوند. زمین‌ها و املاک متعلق به شهرداری، اراضی و املاک بخش خصوصی مستعد سرمایه‌گذاری، بافت‌های فرسوده، پهنه‌های مستعد گردشگری، تجاری، صنعتی و خدماتی و همچنین دارایی‌های شهری بلااستفاده یا کم‌بازده باید مورد بررسی قرار گیرند تا ظرفیت‌های آشکار و پنهان شهر شناسایی شوند.
کارشناس ارشد مدیریت شهری با تأکید بر ضرورت شناسایی موانع سرمایه‌گذاری بیان کرد: محدودیت‌های قانونی و شهرسازی، وضعیت مالکیت، معارضات ملکی، کمبود زیرساخت‌ها و موانع فرهنگی و اجتماعی باید در فرآیند تدوین اطلس مورد توجه قرار گیرند. ممکن است یک نوع سرمایه‌گذاری از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر باشد، اما با فرهنگ عمومی و ویژگی‌های اجتماعی شهر سازگاری نداشته باشد؛ بنابراین پذیرش اجتماعی پروژه‌ها یکی از عوامل مهم موفقیت سرمایه‌گذاری است.
برجی با اشاره به اهمیت بررسی توجیه اقتصادی و مالی پروژه‌ها عنوان کرد: در این مرحله باید حجم سرمایه موردنیاز، میزان بازدهی، دوره بازگشت سرمایه، ریسک‌های اصلی پروژه و سهم شهرداری و بخش خصوصی در تأمین منابع مالی مشخص شود. همچنین باید بررسی کرد که هر پروژه متناسب با جمعیت، توان اقتصادی شهروندان و ظرفیت بازار چه میزان سرمایه نیاز دارد و اجرای آن از نظر اقتصادی و مالی تا چه اندازه امکان‌پذیر است.
وی افزود: هر فرصت سرمایه‌گذاری باید شناسنامه مشخصی داشته باشد که شامل موقعیت مکانی، مساحت، وضعیت مالکیت، نوع کاربری، وضعیت مجوزها، امکانات و زیرساخت‌ها، مدل مشارکت و اطلاعات تماس مسئول یا متولی پروژه باشد. در این زمینه استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) یک ضرورت است؛ زیرا این سامانه امکان مدیریت اطلاعات مکانی و تحلیل دقیق ظرفیت‌های شهری را فراهم می‌کند.
کارشناس ارشد مدیریت شهری با تأکید بر ضرورت اولویت‌بندی فرصت‌های سرمایه‌گذاری گفت: پس از شناسایی فرصت‌ها، باید آن‌ها بر اساس معیارهای مشخص ارزیابی شوند و به شاخص‌هایی مانند توجیه اقتصادی، بازده سرمایه، نیاز واقعی بازار، میزان اشتغال‌زایی، سازگاری با برنامه‌های توسعه شهری و آثار اجتماعی و زیست‌محیطی وزن مشخصی اختصاص داده شود.
برجی تصریح کرد: امتیاز بالای یک پروژه به معنای سودآوری قطعی آن نیست و هر پروژه پیش از اجرا باید مطالعات امکان‌سنجی مستقل در حوزه‌های اقتصادی، فنی و حقوقی را پشت سر بگذارد.
وی با اشاره به نقش اطلس سرمایه‌گذاری در تصمیم‌گیری مدیران شهری گفت: این اطلس باید بتواند به پرسش‌های اساسی پاسخ دهد؛ از جمله اینکه چه دارایی‌ها و ظرفیت‌های پنهانی در شهر وجود دارد، سرمایه‌گذاری در کدام بخش‌ها اولویت بیشتری دارد و چگونه می‌توان با طراحی مدل‌های مشارکت، تأمین مالی و ارائه مشوق‌ها، سرمایه موردنیاز پروژه‌ها را جذب کرد.
کارشناس ارشد مدیریت شهری با بیان اینکه ارزیابی عملکرد سرمایه‌گذاری‌ها نیز اهمیت دارد، خاطرنشان کرد: میزان سرمایه جذب‌شده، تعداد فرصت‌های شغلی ایجادشده، درآمدهای پایدار شهری و منافع عمومی حاصل از اجرای پروژه‌ها باید به‌عنوان شاخص‌های اصلی پایش و ارزیابی مورد توجه قرار گیرند.
برجی تأکید کرد: هدف از تدوین اطلس سرمایه‌گذاری شهری، شناسایی ظرفیت‌های اقتصادی و تبدیل آن‌ها به فرصت‌ها و پروژه‌های مشخص و قابل اجراست. این فرصت‌ها باید در قالب بسته‌های سرمایه‌گذاری در اختیار سرمایه‌گذاران و حتی شهروندان قرار گیرند تا زمینه جذب سرمایه هدفمند، ایجاد اشتغال پایدار، افزایش درآمدهای شهری، تقویت رشد اقتصادی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان فراهم شود.
رقابت‌پذیری شهری راهکار توسعه اقتصادی پایدار شهرها
بهزاد آهنگری، کارشناس مدیریت شهری در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موج‌رسا»؛ گفت: در مدل فعلی مدیریت شهری، مردم از طریق انتخابات در تعیین سرنوشت شهر خود مشارکت می‌کنند؛ به‌گونه‌ای که شهروندان با انتخاب اعضای شورای اسلامی شهر، زمینه انتخاب شهردار را فراهم می‌کنند و از این طریق به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم در تصمیم‌گیری‌ها و اجرای برنامه‌های شهری نقش دارند.
وی با بیان اینکه طی شش دوره گذشته فعالیت شوراهای اسلامی شهر، تجربه‌های ارزشمندی در زمینه مدیریت شهری به دست آمده است، افزود: یکی از دستاوردهای مهم این مدل، کاهش بار اقتصادی اداره شهرها از دوش دولت و بودجه عمومی کشور بوده است؛ به‌طوری‌که بخش قابل توجهی از مسئولیت‌های مدیریت و تأمین هزینه‌های شهری به شهرداری‌ها واگذار شده است.
کارشناس مدیریت شهری با اشاره به برخی ناکامی‌ها در عملکرد شوراها و شهرداری‌ها اظهار کرد: هرچند عملکرد ناموفق برخی شوراها در اداره شهرها و حتی بروز مشکلات مالی و ورشکستگی بعضی شهرداری‌ها از جمله نقاط ضعف این مدل مدیریتی محسوب می‌شود، اما این مسائل با تدبیر، برنامه‌ریزی و استفاده از تجربه‌های گذشته قابل اصلاح است. البته اگر از اشتباهات و تجربه‌های دوره‌های پیشین درس گرفته نشود، ممکن است تعداد شهرداری‌های گرفتار مشکلات مالی در کشور افزایش پیدا کند.
آهنگری با تأکید بر یکی از مزیت‌های مهم ساختار فعلی مدیریت شهری بیان کرد: استقلال نسبی شهرداری‌ها از دولت‌ها می‌تواند زمینه رقابت‌پذیری شهرها را فراهم کند. این ویژگی به شهرهای مختلف فرصت می‌دهد تا در زمینه جذب گردشگر، جذب سرمایه‌گذار و ایجاد مشوق‌های اقتصادی با یکدیگر رقابت کنند و در نهایت به سمت توسعه اقتصادی پایدار حرکت کنند.
وی ادامه داد: برای مثال، شهرهایی که در مجاورت یکدیگر قرار دارند، می‌توانند با ارائه تسهیلات، ایجاد زیرساخت‌های مناسب و طراحی مشوق‌های سرمایه‌گذاری و گردشگری، زمینه جذب منابع مالی و اقتصادی بیشتری را فراهم کنند. این رقابت در صورت مدیریت صحیح، به افزایش ظرفیت‌های اقتصادی و تقویت زیرساخت‌های شهری منجر خواهد شد.
کارشناس مدیریت شهری با اشاره به اهمیت سرعت عمل مدیران شهری در استفاده از فرصت‌های توسعه‌ای عنوان کرد: در برخی طرح‌ها و برنامه‌های ملی مانند طرح نهضت ملی مسکن، به دلیل محدودیت‌های زمانی و مالی، شهرهایی که شوراها و شهرداری‌های آن‌ها سریع‌تر الزامات و زیرساخت‌های لازم را فراهم کنند، امکان بهره‌مندی زودتر از تسهیلات و امکانات را خواهند داشت و می‌توانند از این فرصت‌ها برای توسعه زیرساخت‌ها و افزایش ظرفیت‌های اقتصادی شهر استفاده کنند.
آهنگری خاطرنشان کرد: نخبگان شهری، شهروندان مطالبه‌گر، اعضای شوراهای اسلامی شهر و مدیران شهرداری‌ها باید به موضوع رقابت‌پذیری شهری، به‌ویژه در ابعاد مالی و اقتصادی، توجه ویژه‌ای داشته باشند؛ چراکه رقابت سازنده میان شهرها می‌تواند زمینه‌ساز جذب سرمایه، توسعه گردشگری، افزایش اشتغال و ارتقای سطح خدمات شهری شود.
وی با اشاره به ظرفیت‌های بالقوه شهرها برای توسعه اقتصادی تصریح کرد: به اعتقاد بسیاری از پژوهشگران حوزه مدیریت شهری، ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های موجود برای توسعه شهرها به‌مراتب بیشتر از نقاط ضعف و کمبودهای آن‌هاست؛ اما بخش زیادی از این ظرفیت‌ها همچنان مغفول مانده و به مرحله بهره‌برداری نرسیده است.
کارشناس مدیریت شهری خاطرنشان کرد: برای بالفعل کردن ظرفیت‌های اقتصادی و اجتماعی شهرها، باید از توان نخبگان، مشارکت مردم و تجربه مدیران شهری به‌صورت هم‌افزا استفاده کرد. تحقق این هدف نیازمند تدبیر، همدلی و برنامه‌ریزی به‌موقع است تا فرصت‌های موجود به منابع واقعی توسعه تبدیل شوند و زمینه رشد اقتصادی پایدار و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان فراهم شود.
رقابت اقتصادی شهرها، فرصت‌ساز اشتغال و درآمد است
عذرا جعفریان، فعال رسانه‌ای در گفتگو با خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «موج‌رسا»؛ گفت: مدیریت شهری نباید صرفاً بر رفع مشکلات و کمبودهای موجود متمرکز باشد، بلکه باید با شناسایی فرصت‌ها و مزیت‌های رقابتی هر شهر، زمینه جذب سرمایه‌گذاری و ایجاد منابع درآمدی پایدار را فراهم کند.
وی با بیان اینکه رقابت میان شهرها می‌تواند زمینه‌ساز توسعه اقتصادی باشد، افزود: این رقابت زمانی به نتیجه مطلوب می‌رسد که بر پایه برنامه‌ریزی اصولی، شناخت ظرفیت‌های بومی، تسهیل فرآیندهای سرمایه‌گذاری و مشارکت واقعی شهروندان شکل بگیرد.
فعال رسانه‌ای خاطرنشان کرد: شوراها و شهرداری‌ها می‌توانند با بهره‌گیری از ظرفیت بخش خصوصی و نخبگان، فرصت‌های اقتصادی را به پروژه‌های اجرایی تبدیل کنند و از این طریق زمینه اشتغال‌زایی و تقویت اقتصاد شهری را فراهم آورند.
جعفریان تأکید کرد: آینده اقتصادی شهرها به میزان توانایی مدیران در استفاده از فرصت‌ها و تبدیل ظرفیت‌های بالقوه به دستاوردهای عملی وابسته است و تحقق این موضوع می‌تواند به افزایش درآمدهای پایدار و بهبود کیفیت زندگی شهروندان منجر شود.
در مجموع، توسعه اقتصادی شهرها نیازمند تغییر نگاه در مدیریت شهری و عبور از رویکرد صرفاً خدماتی به سمت مدیریت فرصت‌محور و اقتصادی است. شناسایی ظرفیت‌های بومی، تدوین اطلس سرمایه‌گذاری، تسهیل فرآیندهای جذب سرمایه، تقویت رقابت‌پذیری شهری و جلب مشارکت مردم و بخش خصوصی می‌تواند زمینه‌ساز رشد اقتصادی پایدار باشد. در این مسیر، هم‌افزایی میان شوراهای شهر، شهرداری‌ها، نخبگان و شهروندان نقش تعیین‌کننده‌ای در تبدیل ظرفیت‌های بالقوه به فرصت‌های واقعی توسعه، اشتغال‌زایی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان خواهد داشت.
انتهای خبر/